Wat is de Chrismmis?

Vraag: Kunt u uitleggen wat de betekenis is van de Chrismmis?

Op Witte Donderdagmorgen (in sommige bisdommen kan het ook een andere morgen in de Goede Week zijn) komt de bisschop, samen met de priesters van het bisdom, in de kathedraal bijeen om de Chrismmis te vieren. Deze mis manifesteert de eenheid van de priesters met hun bisschop.

Hierin zegent de bisschop drie oliën – de olie der catechumenen (oleum catechumenorum of oleum sanctorum), de olie der zieken (oleum infirmorum) en het heilig chrisma (sacrum chrisma) – die gebruikt zullen worden bij de toediening van de sacramenten in het hele bisdom gedurende het jaar. Deze traditie is geworteld in de vroege Kerk zoals vermeld in het Gelasiaanse Sacramentarium (genoemd naar Paus Gelasius I, d. 496), maar werd later opgenomen in de avondmis van Witte Donderdag; Paus Pius XII gaf een nieuw Ordinaal voor de Goede Week uit, waarin een speciale mis van het chrisma, onderscheiden van de avondmis, opnieuw werd ingesteld.

In de hele Bijbel geven verschillende verwijzingen het belang aan van olijfolie in het dagelijks leven. Olie werd gebruikt bij het koken, in het bijzonder bij het maken van brood, dat basisvoedsel voor voeding is (vgl. Nm 11,7-9); als brandstof voor lampen (vgl. Mt 25,1-9); en als geneesmiddel (vgl. Js 1,6 en Lc 10,34). Bovendien zalfden de Joden met olie het hoofd van een gast als teken van welkom (vgl. Lc 7,46), verfraaiden zij iemands uiterlijk (vgl. Rc 3,3) en bereidden zij een lichaam voor op een begrafenis (vgl. Mc 16,1).

In religieuze praktijken gebruikten de Joden olie ook om offers te brengen (vgl.Ex 29:40); om een gedenksteen ter ere van God in te wijden (bijv. Gn 28:18); en om de ontmoetingstent, de ark van het verbond, de tafel, de kandelaar, het wasvat, het reukofferaltaar en het altaar van de brandoffers in te wijden (bijv. Ex 31:26-29). Het gebruik van olie maakte duidelijk deel uit van het dagelijks leven van het volk.

De heilige Schrift getuigt ook van de geestelijke symboliek van olie. Zo staat er in Psalm 23:5: “Gij zalft mijn hoofd met olie”, waarmee gunst en kracht van de Heer wordt aangeduid; en in Psalm 45:8 staat: “Gij hebt gerechtigheid lief en haat goddeloosheid; daarom heeft God, uw God, u gezalfd met olie der blijdschap boven uw medekoningen”, waarmee de speciale aanwijzing door God en de vreugde om zijn dienaar te zijn wordt aangeduid. Bovendien betekende “de gezalfde” van de Heer te zijn, dat men een speciale roeping van de Heer had ontvangen en met de Heilige Geest de macht had gekregen om die roeping te vervullen: Jezus, die de woorden van Jesaja herhaalde, sprak: “De geest des Heren is op mij, daarom heeft Hij mij gezalfd” (Lc 4,18). Paulus benadrukte dit: “God is het, die ons samen met u vast in Christus vestigt; Hij is het, die ons gezalfd en verzegeld heeft, en daardoor de eerste betaling, de Geest, in onze harten heeft gelegd” (2 Kor. 1, 21). Daarom is de symboliek van olie rijk aan heiliging, genezing, versterking, verfraaiing, toewijding, consecratie en offer.

Gezien deze erfenis, nam de vroege Kerk het gebruik van olijfolie over voor haar sacramentele rituelen. De olie der catechumenen wordt gebruikt in verband met het sacrament van het doopsel. Hippolytus schrijft in zijn Apostolische Traditie (215 na Christus) over een “uitdrijvingsolie” die gebruikt wordt om de kandidaten vlak voor het doopsel te zalven. Deze praktijk bestaat nog steeds: In de huidige doopliturgie spreekt de priester het gebed van exorcisme uit en zalft dan met de catechumeenolie de te dopen persoon op de borst, zeggende: “Wij zalven u met de olie der zaligheid in de naam van Christus, onze Heiland; moge Hij u sterken met zijn kracht, die leeft en heerst tot in eeuwigheid.”

De zalving met de olie van de catechumenen na een gebed van exorcisme kan ook plaatsvinden tijdens de periode van het catechumenaat bij een of meerdere gelegenheden. In beide gevallen symboliseert deze zalving de behoefte van de persoon aan de hulp en de kracht van God om de gebondenheid van het verleden te verbreken en de tegenstand van de duivel te overwinnen, zodat hij zijn geloof kan belijden, tot het doopsel kan komen en als een kind van God kan leven.

Het olie der zieken wordt gebruikt in het sacrament van de ziekenzalving (vroeger bekend als het extreme unctie). Jakobus schreef: “Is er onder u iemand ziek? Dan moet hij vragen naar de priesters van de Kerk. Zij moeten op hun beurt voor hem bidden en hem zalven met olie in de naam van de Heer. Dit gebed, in geloof uitgesproken, zal de zieke genezen, en de Heer zal hem gezond maken. Als hij zonden heeft begaan, zal hem vergeving geschieden” (Js 5,14-15).

De apostolische overlevering van de heilige Hippolytus vermeldt een van de vroegste formules voor het zegenen van de olie van de zieke. In de vroege Kerk zegende een priester (of meerdere priesters) deze olie op het moment dat ze gebruikt zou worden, een traditie die in de Oosterse Kerken bewaard is gebleven. In de Latijnse ritus echter gebruiken de priesters, althans sinds de Middeleeuwen, de door de bisschop gezegende olie; zo beval St. Bonifatius in 730 alle priesters in Duitsland om alleen de door bisschoppen gezegende olie voor de zieken te gebruiken. Tegenwoordig zegt de priester die het voorhoofd van de persoon zalft: “Moge de Heer u door deze heilige zalving in zijn liefde en barmhartigheid bijstaan met de genade van de heilige Geest”, en daarna zalft hij zijn handen met de woorden: “Moge de Heer die u van de zonde bevrijdt, u redden en oprichten”. Een ander lichaamsdeel kan ook gezalfd worden als de handen niet bereikbaar zijn of als er een andere bijzondere behoefte is.

Ten slotte is het heilige chrisma een mengsel van olijfolie en balsem, een aromatische hars. Deze olie is verbonden met de heiliging van personen. In de oudtestamentische tijd werden de priesters, profeten en koningen van het Joodse volk gezalfd. Deze olie wordt gebruikt in de sacramenten van doopsel, vormsel en heilige orden, omdat zij een onuitwisbaar sacramenteel karakter verlenen. De zegening van het heilig chrisma is anders dan die van de andere oliën: Hier blaast de bisschop over het vat met chrisma, een gebaar dat zowel de heilige Geest symboliseert die neerdaalt om deze olie te wijden, als het levengevende, heiligende karakter van de sacramenten waarvoor het gebruikt wordt. (Herinnert u zich hoe onze Heer in de nacht van Pasen op de apostelen “geblazen” heeft, zeggende: “Ontvangt de heilige Geest”” (Joh 20,22). De concelebranten bij de Chrismmis strekken ook hun rechterhand uit naar het chrisma als de bisschop het wijdingsgebed uitspreekt, waarmee zij aangeven dat zij in vereniging met hun bisschop delen “in het gezag waarmee Christus zelf zijn Lichaam, de Kerk, opbouwt, heiligt en regeert” (Vaticanum II, Decreet over het ambt en het leven van priesters, nr. 2).

Wat het doopsel betreft, sprak de heilige Hippolytus in de Apsotolische Traditie over een zalving na het eigenlijke doopsel met de “olie der dankzegging”. Ook in de huidige ritus zalft de priester direct na het eigenlijke doopsel de persoon op de kruin van het hoofd met chrisma en zegt: “God de Vader van onze Heer Jezus Christus heeft u bevrijd van de zonde en u een nieuwe geboorte gegeven door water en de heilige Geest. Hij zalft u nu met het chrisma van de verlossing. Zoals Christus gezalfd is tot Priester, Profeet en Koning, zo moogt u altijd leven als een lid van Zijn lichaam, delend in het eeuwige leven. Amen.”

In het vormselsacrament zalft de bisschop het voorhoofd van de kandidaat met chrisma met de woorden: “Wees verzegeld met de gave van de heilige Geest.”

Het heilig chrisma wordt ook gebruikt in het sacrament van de heilige orden. In het ritueel van de priesterwijding zalft de bisschop de handpalmen van elke nieuwe priester met chrisma. In het wijdingsritueel van een bisschop zalft de wijdende bisschop het hoofd van de nieuwe bisschop.

Ten slotte wordt heilig chrisma gebruikt bij de inwijdingsceremonie van een kerk. Hier zalft de bisschop het altaar, giet heilig chrisma op het midden van het altaar en op elk van zijn vier hoeken. Het wordt aanbevolen dat de bisschop het hele altaar zalft. Na de zalving van het altaar zalft hij de muren van de kerk op 12 of 4 met kruisen gemarkeerde plaatsen.

Als onze bisschop dit jaar tijdens de Chrismmis deze drie oliën zegent, wendt ons hart zich tot onze genadige Heer die ons door deze sacramenten zijn oneindige liefde en barmhartigheid schenkt. Laten we ook bidden voor onze bisschop en de priesters die de sacramenten in de parochie bedienen, dat zij de nederige en edelmoedige dienaren van de Heer mogen zijn.

Noot van de redactie: Dit artikel is met dank overgenomen van de Arlington Catholic Herald.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.